DZIAŁ MUZYCZNY I KSIĄŻKI MÓWIONEJ

Lolita – anglojęzyczna powieść Vladimira Nabokova, pisana w latach 1947–1954, opublikowana w 1955 roku w Paryżu. Utwór opowiada o mężczyźnie zafascynowanym niedojrzałymi dziewczynkami, które określa mianem "nimfetek" i o jego erotycznej obsesji na punkcie dwunastoletniej pasierbicy Dolores Haze (tytułowej Lolity). Temat pedofilii sprawił, że powieść przez wiele lat uchodziła za dzieło skandalizujące i pornograficzne, a autor miał problemy z jej opublikowaniem. W Dziale Muzycznym I Książki Mówionej posiadamy audiobooka Lolitę

Lolita napisana jest bardzo kunsztownym, precyzyjnym stylem, zawiera liczne odniesienia do innych dzieł literackich, m.in. poezji Poego, prozy Joyce'a, Mériméego i Flauberta oraz wiele gier językowych. Stanowi również portret społeczeństwa Stanów Zjednoczonych, panoramę życia obywateli tego kraju, zawiera także elementy powieści drogi i powieści kryminalnej. Nabokov uznawał ją za swoją ulubioną powieść, a krytycy zwracali uwagę na jej okrutny i farsowy humor oraz wyjątkowe piękno przedstawienia postaci kobiecej.

Powieść została dwukrotnie zekranizowana, a jej tytuł i zaczerpnięte z niej określenie "nimfetka" zaczęły funkcjonować w mowie potocznej

Utwór nie powstawał w kolejności zgodnej z powieściowymi wydarzeniami – autor rozpoczął pisanie od pierwszej podróży Humberta i Lolity, następnie opisał śmierć Quilty'ego i epizody z przeszłości Humberta, a dopiero później uzupełnił resztę powieści w porządku chronologicznym. Prace nad powieścią posuwały się bardzo wolno. Zniechęcony Nabokov niejednokrotnie chciał zniszczyć szkic utworu. W 1953 roku poświęcał na pisanie powieści 16 godzin dziennie. Prowadził również badania, mające pomóc mu w konstrukcji świata przedstawionego: czytał informacje prasowe na temat pedofilii, jeździł autobusami szkolnymi, aby poznać język młodzieży, odwiedził szkołę i obserwował wygląd koleżanek swojego syna. Ostatecznie, liczący 450 stron, maszynopis Lolity został ukończony 6 grudnia 1953 roku.

Temat pedofilii spowodował, że Nabokov obawiał się publikacji pod własnym nazwiskiem – mogłoby to zaszkodzić jego pracy wykładowcy akademickiego. Chciał, aby Lolita ukazała się pod pseudonimem Vivian Darkbloom, stanowiącym anagram jego imienia i nazwiska. Aby informacja o autorstwie nie przedostała się w niepowołane ręce, na żadnym z maszynopisów nie widniało nazwisko autora, a wydawnictwa, które je otrzymywały, musiały podpisać zobowiązanie, że nikomu nie ujawnią nazwiska autora. Wszystkie egzemplarze były również przekazywane wydawcom osobiście – Nabokov obawiał się wysyłania ich pocztą, z powodu obowiązywania ustawy Comstocka, zgodnie z którą przesyłanie materiałów o treści erotycznej pocztą było przestępstwem.

Nabokov zaproponował wydanie Lolity kolejno wydawnictwom Viking Press i Simon and Schuster. Kiedy oba odmówiły autorowi, z obawy przed możliwymi konsekwencjami prawnymi publikacji książki o tak kontrowersyjnej tematyce, pisarz rozpoczął poszukiwanie agenta literackiego, który umożliwiłby mu wydanie książki poza granicami Stanów Zjednoczonych. Agentowi takiemu gotów był przekazać 25% zysków ze sprzedaży powieści. 6 sierpnia 1954 roku żona pisarza, Véra, zgłosiła się do rosyjskiej agentki literackiej, Dousii Ergaz z Bureau Littéraire Clairoun w Paryżu, która już wcześniej zajmowała się europejskimi sprawami Nabokova, z prośbą o wyszukanie wydawnictwa gotowego opublikować Lolitę. Tymczasem Nabokov nie ustawał w próbach wydania powieści w Stanach Zjednoczonych – zaoferował książkę kolejnym wydawnictwom: New Directions, Farrar, Straus & Young oraz Doubleday. Wszystkie trzy wydawnictwa odmówiły, bądź to uznając Lolitę za książkę pornograficzną, bądź to obawiając się możliwych konsekwencji prawnych. Ergaz znalazła jednak innego wydawcę – Maurice'a Girodiasa z Olympia Press w Paryżu. Nabokov wiedział tylko, że wydawnictwo to wydaje książki zakazane w krajach anglojęzycznych, nie był jednak świadomy tego, że właściwie specjalizuje się ono w pornografii. Girodias wyraził chęć szybkiego wydania powieści, ale stanowczo domagał się, aby ukazała się ona pod prawdziwym nazwiskiem autora. Nabokov przystał na ten warunek i podpisał umowę z wydawcą 6 czerwca 1955 roku. We wrześniu powieść została opublikowana w języku angielskim we Francji, a Nabokov otrzymał pierwsze egzemplarze Lolity 8 października 1955 roku. Książkę wydano w serii "Olympia Traveller's Companion" w miękkiej okładce koloru zielonego. Egzemplarze zawierały sporo błędów i pomyłek korektorskich, a copyright, wbrew życzeniom Nabokova, wypisany był nie tylko na autora, ale również na wydawcę, co było jedną z przyczyn wieloletnich sporów między Nabokovem a Girodiasem, dotyczących praw do wydania amerykańskiego.

Pierwsze reakcje na powieść

Burza rozpętała się w Wielkiej Brytanii po publikacji w świątecznym numerze "Sunday Timesa" z 1955 roku wypowiedzi Grahama Greena, który uznał książkę za jedną z trzech najwybitniejszych powieści roku. W odpowiedzi na to John Gordon, redaktor "Sunday Express" zamieścił swoją polemikę z tą wypowiedzią, uznając Lolitę za "niepohamowaną pornografię", za którą autor powinien trafić do więzienia. Informacje o tym sporze dotarły do USA za sprawą felietonu Harveya Brita, opublikowanego w "New York Times Book Review", w którym pisze on o tajemniczej powieści budzącej kontrowersje w Wielkiej Brytanii.

Określenie "l'affaire Lolita" odnosi się do problemów, jakie spotkały powieść Nabokova na francuskim rynku wydawniczym. W grudniu 1955 roku francuskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych zakazało rozpowszechniania Lolity i dwudziestu czterech innych książek opublikowanych w Olympia Press. Jednym z powodów wydania takiej decyzji były naciski rządu Wielkiej Brytanii, związane z masowym przewożeniem do Anglii egzemplarzy tych publikacji. Girodias wkroczył na drogę sądową w obronie wolności słowa. Sprawa odbyła się bez udziału Nabokova, który obawiał się uwikłania w międzynarodowy proces. Zakaz cofnięto w 1956 roku, a w 1957 Girodias wydał książkę L'affaire "Lolita", zawierającą m.in. fragmenty powieści i artykuły o niej, oraz jego własny artykuł dotyczący wolności słowa. Tytuł książki posłużył odtąd jako określenie całej sprawy.

Vladimir Vladimirovič Nabokov urodził się  22 kwietnia 1899 w Sankt Petersburgu, Cesarstwo Rosyjskie. Pisarz rosyjski, tworzący do mniej więcej 1938 roku głównie w języku ojczystym, potem głównie w języku angielskim, autor kilku tekstów w języku francuskim. Z wykształcenia Nabokov był filologiem (romanistą i rusycystą), krótko studiował zoologię, przez całe życie zajmował się lepidopterologią (liczne artykuły w czasopismach specjalistycznych, praca w harwardzkim muzeum), hobbystycznie układał zadania szachowe, w latach 1941-1959 był wykładowcą literatury na uczelniach amerykańskich.

Szeroką sławę przyniosła mu powieść Lolita (opublikowana w Paryżu, 1955).

Nabokov pochodził z arystokratycznej rodziny rosyjskiej. Po utracie majątku w wyniku rewolucji październikowej w Rosji jego rodzina wyjechała do zachodniej Europy. Na początku lat dwudziestych Nabokov studiował romanistykę i slawistykę w Cambridge, po ukończeniu studiów w 1923 zamieszkał w Berlinie.

15 kwietnia 1925 Nabokov ożenił się z Verą Slonim, 10 maja 1936 urodził im się syn Dimitri. W 1937 przenieśli się do Paryża, a w 1940 popłynęli transatlantykiem do USA, gdzie Nabokov między innymi pracował w muzeum oraz jako profesor literatury na uczelni. Po sukcesie finansowym "Lolity", w 1961 Nabokov z rodziną przeprowadził się do Montreux w Szwajcarii. Od 1964 aż do śmierci mieszkał w hotelu Montreux-Palace w Montreux. Zmarł 2 lipca 1977 w Montreux w Szwajcarii.



Aleksander Isajewicz Sołżenicyn urodził się  11 grudnia 1918 w Kisłowodzku na północnym przedgórzu Kaukazu. Był rosyjskim pisarzem, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 1970, autor trzytomowego Archipelagu GUŁag.

Studiował matematykę na wydziale fizyki i matematyki Państwowego Uniwersytetu w Rostowie. Równolegle był zaocznym słuchaczem Moskiewskiego Instytutu Filozofii, Literatury i Historii. W październiku 1941 został zmobilizowany i trafił do szkoły artylerii, skąd w końcu 1942 skierowano go na front pod Orłem. Za postawę w walce otrzymał Order Wojny Ojczyźnianej drugiego stopnia, Order Czerwonej Gwiazdy oraz awans do stopnia kapitana artylerii. Wyróżnił się podczas walk w Prusach Wschodnich wyprowadzając swój oddział z okrążenia. Został aresztowany 9 lutego 1945 w Elblągu, po tym jak NKWD przechwyciło jego list do przyjaciela zawierający krytyczne opinie na temat sposobów prowadzenia wojny przez Związek Radziecki i roli Stalina. Po aresztowaniu trafił do więzienia na Łubiance. Na mocy osławionego artykułu 58, p. 10 (antyradziecka agitacja) i 11 (próba utworzenia organizacji antyradzieckiej) ówczesnego radzieckiego kodeksu karnego został skazany na 8 lat wychowawczego obozu pracy. Więziono go w obozie w dawnym monasterze Nowe Jeruzalem pod Moskwą, następnie pracował w szaraszce (specjalny obóz dla specjalistów i naukowców) w Marfinie, a w końcu przewieziono go do obozu w Jekybastuzie. Został zwolniony w lutym 1953 i skierowany na "wieczne osiedlenie" do wioski Kok-Terek w obwodzie dżambulskim w Kazachstanie. Po rozpoznaniu u niego raka żołądka poddawany był leczeniu naświetleniami w szpitalu w Taszkiencie. W 1956 został zrehabilitowany i wrócił do europejskiej części Związku Radzieckiego. Podjął pracę jako nauczyciel szkoły wiejskiej pod Riazaniem, a później w samym Riazaniu. W tym okresie intensywnie zajmował się już działalnością literacką, kontynuując to, co rozpoczął w warunkach obozowych. Pracował między innymi nad utworem Krąg pierwszy i przygotowywał się do rozpoczęcia prac nad Archipelagiem Gułag. Opowiadanie Jeden dzień Iwana Denisowicza ukazało się pod koniec 1962. Do 1966 Nowyj Mir opublikował kilka kolejnych utworów Sołżenicyna, który prawie z dnia na dzień zdobył sławę jako pisarz. Uznanie otworzyło Sołżenicynowi dostęp do szeregu archiwów, co wykorzystał zbierając materiały do Archipelagu Gułag. Zawarł w nim ustne relacje 227 świadków i mnóstwo informacji zaczerpniętych z listów byłych więźniów. Trzytomowe dzieło zostało ukończone w 1968. Własne przeżycia i wiedza jaką zdobył w trakcie prac nad Archipelagiem spowodowały, że Sołżenicyn coraz bardziej przeistaczał się z ostrożnego przeciwnika w otwartego wroga ustroju radzieckiego. Zachowywał przy tym daleko posuniętą ostrożność, przechowując rękopisy utworów w rozproszeniu u przyjaciół. Niektóre z nich już wtedy "wyciekały" na Zachód, jak na przykład Okruchy wydane w 1964 w kwartalniku Grani. W 1970 roku Aleksander Sołżenicyn otrzymał literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości. W jej uzasadnieniu znalazły się m.in. słowa: za moralną siłę, z jaką spełnia obowiązki wobec niezastąpionych tradycji literatury rosyjskiej. Sołżenicyn przez długi czas nie mógł zdecydować się na odebranie nagrody, obawiając się zakazu powrotu do ojczyzny. We wrześniu 1973 KGB skonfiskowało rękopis Archipelagu Gułag. W tej sytuacji pisarz zezwolił na publikację książki przez wydawnictwo YMCA Press, co nastąpiło w Paryżu w grudniu tego roku. Oliwy do ognia dolało opublikowanie na Zachodzie jego Listu do wodzów Związku Radzieckiego. W odpowiedzi władze podjęły zdecydowane działania. Zorganizowano akcję "spontanicznych" protestów zbiorowych ludu pracującego i lawinę indywidualnych oświadczeń. Wydany specjalnie dekret Prezydium Rady Najwyższej ZSRR pozbawiał go obywatelstwa Związku Radzieckiego i nakazywał administracyjne wydalenie pisarza z ZSRR. Po wydaleniu zamieszkał na krótko w Zurychu, a po odebraniu Nagrody Nobla w 1975 i podróży do USA osiedlił rok później z rodziną koło Cavendish w stanie Vermont.

Gorbaczowowska pierestrojka stała się mimo woli początkiem demontażu Związku Radzieckiego. Świadectwem zmian był choćby fakt, że bez przeszkód można było drukować utwory Aleksandra Sołżenicyna. Sam Sołżenicyn odnosił się jednak do tych zmian nieufnie i, mimo iż 18 sierpnia 1989 roku przywrócono mu radzieckie obywatelstwo, wrócił do Rosji. Zmarł 3 sierpnia 2008 na zawał serca, przeżywszy 89 lat.

Archipelag GUŁAG: 1918-1956, próba dochodzenia literackiego – najważniejsze, trzytomowe dzieło Aleksandra Sołżenicyna, napisane w formie relacji historycznej, powstałe w latach 1958-1968. Na Zachodzie wydano je po raz pierwszy w 1973, zaś w Związku Radzieckim oficjalnie w 1989. Jest ono wymownym świadectwem zbrodniczej działalności systemu komunistycznego w ZSRR. Autor, wykorzystując swoje doświadczenia, pokazał rozwój i rozprzestrzenianie się systemu więziennictwa radzieckiego, którego celem pierwotnym miała być "eliminacja wrogich klas społecznych". W konsekwencji powstał cały "archipelag" obozów koncentracyjnych i obozów morderczej pracy, nazwany od instytucji zarządzającej (Gławnoje Uprawlenije Łagierej) Archipelagiem GUŁag. Dzieło jest świadectwem stopniowego odzierania człowieka z jego godności i zmuszania do niewolniczej pracy pod bardzo wzniosłymi hasłami.

Dział Muzyczny i Książki Mówionej posiada w swoich zbiorach "Archipelag GUŁag" wydany jako książka mówiona przez Zakład Wydawnictw i Nagrań Polskiego Związku Niewidomych w 1991 roku na 90 kasetach magnetofonowych.

Serdecznie zapraszamy!



Już niedługo, w dniach 24 września - 1 października 2011 obchodzimy Tydzień Zakazanych Książek. 

Tydzień Zakazanych Książek (Banned Books Week) wywodzi się ze Stanów Zjednoczonych i jest ściśle związany z pierwszą poprawką do amerykańskiej Konstytucji, która mówi o wolności słowa. Jest to jedno z tych praw, do których Amerykanie przywiązują duże znaczenie. Prawo do wolności słowa traktują bardzo poważnie, jako prawo podstawowe, w pewien sposób są z niego dumni - jako z uosobienia ich wolności.

Obchody tygodnia co roku organizowane są przez American Library Association. Jest to święto wolnosci czytania, które ma na celu zwrócenie uwagi na zagadnienie wolności intelektualnej i niebezpieczeństwo, jakie niesie za sobą ograniczanie dostępu do informacji. Jest to sprzeciw wobec cenzury, zakazywania czytania treści uznanych przez kogoś za nieodpowiednie, wycofywania z tego powodu pewnych tytułów z bibliotek.

Dlatego codziennie, przez ten tydzień, będziemy podawać tytuł jednej zakazanej książki, którą posiadamy w naszych zbiorach jako książkę mówioną, będziemy ją polecać, a także pisać dlaczego tytuł ten znalazł się na liście książek zakazanych.

Do obchodów Tygodnia Książek Zakazanych zainspirował nas portal: http://bibliosfera.net/zakazane-ksiazki-2011 

Na podstawie wpisów na portalu http.bibliosfera.net